Tokenomics IOST: nguồn cung, phát hành và ai đang giữ coin

Tokenomics của IOST gói gọn trong ba sự thật. Nguồn cung đã tăng vượt xa 21 tỷ IOST lúc ra mắt. IOST 3.0 tạo thêm một kho token thứ hai, rất lớn, trên BNB Chain và sẽ còn được mở khóa trong nhiều năm. Và chỉ một nhóm nhỏ tài khoản, chủ yếu là ví sàn, đang nắm phần lớn số coin trên chuỗi gốc. Chi tiết thực tế rối hơn bất kỳ con số tiêu đề nào, nên bài này đi qua từng phần một.

Có bao nhiêu đồng IOST?

Không có một câu trả lời duy nhất, vì IOST giờ sống trên hai mạng lưới. Chuỗi L1 gốc, chạy từ tháng 2/2019, có token gốc với mức trần cứng 90 tỷ IOST. Khi chúng tôi đọc dữ liệu token ngay trên chuỗi, khoảng 32,6 tỷ trong số đó đã được đúc. Riêng hợp đồng IOST BEP-20 trên BNB Chain, được triển khai cho IOST 3.0 ngày 8/3/2025, báo tổng cung khoảng 22,4 tỷ. Con số này đã bao gồm 21,32 tỷ token mới phát hành khi ra mắt IOST 3.0.

Rồi còn các trang tổng hợp. CoinGecko và CoinMarketCap đều ghi lượng lưu hành khoảng 36,7 tỷ IOST, và CoinMarketCap hiển thị tổng cung khoảng 49,2 tỷ. Không bên nào giải thích cách ra con số đó. Bảng dưới đặt cả sáu con số cạnh nhau. Chúng thay đổi theo thời gian, nên hãy coi là số gần đúng và xem số liệu L1 trên IOST explorer.

Vì sao các con số nguồn cung không khớp nhau

Nếu cộng nguồn cung L1 với nguồn cung trên BNB Chain, bạn được khoảng 55 tỷ IOST. Đó không phải con số thật, vì ba lý do. Thứ nhất, một phần token tồn tại ở cả hai phía. Khi IOST đi từ L1 sang BNB Chain qua iBridge, coin L1 được giữ trong một tài khoản lưu ký còn token BEP-20 được phát hành ra trên BNB Chain. Tài khoản L1 swap_total đang giữ khoảng 1,1 tỷ IOST, gần khớp với phần cung BEP-20 vượt quá 21,32 tỷ phát hành. Có vẻ đó là kho dự trữ của bridge, dù chúng tôi không xác nhận được qua kênh chính thức.

Thứ hai, phần lớn 21,32 tỷ token mới chưa đi vào lưu hành. Chúng nằm trong các lịch vesting kéo dài từ 12 tháng đến 60 tháng, nên chỉ ra thị trường từ từ. Thứ ba, các trang tổng hợp rõ ràng áp dụng quy tắc riêng. Con số 36,7 tỷ của CoinGecko gần bằng nguồn cung L1 cộng một phần token BNB Chain đã được mở khóa, nhưng đó là suy đoán của chúng tôi chứ không phải phương pháp được công bố. Tổng cung 49,2 tỷ của CoinMarketCap không khớp với phép cộng đơn giản nào mà chúng tôi tìm ra.

Thêm một câu hỏi bỏ ngỏ: mức trần 90 tỷ thuộc về hợp đồng token L1. Chúng tôi không tìm thấy giải thích chính thức nào về việc lượng phát hành BEP-20 có tính vào mức trần đó hay không. Nếu bạn thấy trang nào ghi “nguồn cung IOST” chính xác đến từng coin, hãy hỏi họ đang nói về chuỗi nào và tính theo cách nào. Theo chúng tôi, con số L1, con số BNB Chain và lịch vesting gộp lại mới kể đúng câu chuyện, còn con số của trang tổng hợp chỉ là bản tóm tắt thô. Muốn hiểu hai mạng lưới khớp với nhau thế nào, xem bài IOST 3.0 là gì.

Phân bổ IOST 3.0: 21,32 tỷ token mới

Thay đổi lớn nhất với nguồn cung IOST đến cùng IOST 3.0. Kế hoạch được thông qua ở lần bỏ phiếu quản trị thứ hai ngày 12/1/2025 và ra mắt ngày 8/3/2025, tạo ra 21,32 tỷ IOST mới trên BNB Chain. Con số đó gần bằng toàn bộ lượng token lúc genesis. Mô hình kinh tế chính thức chia chúng thành sáu nhóm, mỗi nhóm có lịch mở khóa riêng.

Phần thưởng node chiếm phần lớn nhất, 60%, mở khóa trong 60 tháng. Tài liệu gọi đây là phần thưởng node PayPIN, còn báo chí gọi là phần thưởng validator. Airdrop và StakeDrop chiếm 20% trong 48 tháng. Phần này bao gồm đợt airdrop 1,7056 tỷ IOST, chia đều giữa người giữ từ 1.000 IOST trở lên trên L1 và người dùng sàn, trả dần trong 48 tháng kể từ snapshot ngày 15/3/2025. Nó cũng bao gồm 1,4924 tỷ IOST cho hai mùa StakeDrop. Bài hướng dẫn airdrop IOST và hướng dẫn staking giải thích người nắm giữ nhận phần này ra sao.

Các nhóm còn lại nhỏ hơn. Ưu đãi cộng đồng PayFi nhận 8% và tài trợ nhà phát triển nhận 5%, mỗi nhóm trong 36 tháng. Nexus DAO nhận 4% trong 48 tháng, được mô tả là quỹ vận hành và kho dành cho các đợt bỏ phiếu đốt theo quý. Chúng tôi không tìm thấy dashboard hay hợp đồng công khai nào cho thấy DAO đó đang hoạt động. Đội ngũ nhận 3%, khóa 12 tháng rồi mở dần trong 36 tháng. Trên thực tế, điều này nghĩa là tháng nào cũng có IOST mới ra thị trường, liên tục trong nhiều năm. Nếu nhu cầu không tăng, dòng mở khóa đều đặn như vậy sẽ đè lên giá, như lịch sử giá IOST năm 2025 và 2026 đã cho thấy.

Vẫn muốn có IOST sau phép tính nguồn cung?

Ngoài Nhật, Hàn và Thái Lan, phần lớn thị trường IOST niêm yết theo stablecoin. Một sàn lâu năm cho mua crypto bằng thẻ có thể giúp bạn có crypto, sau đó bạn đổi sang IOST trên sàn có niêm yết.

Lên cấp: mở tài khoản

Việt Nam đang thí điểm sàn tài sản mã hóa được cấp phép, và Nghị định 284/2026 (hiệu lực từ 1/9/2026) xử phạt cá nhân giao dịch trên nền tảng không được cấp phép. CEX.IO không có giấy phép tại Việt Nam — hãy kiểm tra quy định trước khi đăng ký.

Lạm phát: 2% mỗi năm, hay halving hằng năm?

Ở điểm này, các tài liệu chính thức mâu thuẫn với nhau, và chúng tôi thà nói thẳng ra còn hơn chọn bừa một bên. Tài liệu dành cho nhà phát triển L1 mô tả mức phát hành 2% mỗi năm, tính kép. Một nửa trả cho block producer làm phần thưởng khối, nửa còn lại là phần thưởng bỏ phiếu, chia giữa node và người bỏ phiếu. Cùng trang mô hình kinh tế đó còn nhắc việc quỹ phát hành thêm 1% để thưởng cho người đóng góp cộng đồng, tức tổng số gần 3%. Tài liệu IOST 3.0 mới hơn lại nói khác: nguồn cung ban đầu 21 tỷ IOST, và phần thưởng khối được trả theo hình thức halving hằng năm. Hai mô hình đó không thể cùng mô tả một chuỗi.

Bản thân chuỗi lại không khớp với mô hình nào. Xuất phát từ 21 tỷ lúc ra mắt năm 2019, tăng kép 2% trong khoảng 7,7 năm sẽ cho khoảng 24,5 tỷ IOST. Ngay cả 3% cũng chỉ cho khoảng 26,4 tỷ. Thực tế L1 báo khoảng 32,6 tỷ. Vậy hoặc đã có đợt phát hành thêm vào lúc nào đó, hoặc các tham số đã thay đổi mà không có tài liệu rõ ràng. Giao dịch phần thưởng khối thực tế cũng phát hành khoảng 5,09 IOST mỗi khối, nhiều hơn mức khoảng 3,3 IOST mà tài liệu mô tả. Tóm tắt trung thực của chúng tôi: nguồn cung L1 tăng ít nhất vài phần trăm mỗi năm, nguồn cung BNB Chain tăng khi vesting mở khóa token mới, và tỷ lệ lạm phát trên giấy không đáng tin.

Đốt IOST: thực tế đã hủy bao nhiêu

IOST có cơ chế đốt, nhưng quá nhỏ so với lượng phát hành. Trên L1, giao thức đốt phí 2% khi bạn mua RAM, và gas mà giao dịch tiêu thụ bị hủy chứ không trả cho ai. Với hoạt động hằng ngày rất thấp trên chuỗi, lượng đốt này gần như không đáng kể. Tài khoản đốt trên L1, deadaddr, đang giữ khoảng 1,16 triệu IOST.

Đợt đốt lớn duy nhất có tài liệu rõ ràng diễn ra ngày 8/9/2026, khi quỹ IOST thông báo đã đốt 70 triệu IOST từ đợt phát hành ERC-20 cũ. Hợp đồng ERC-20 cũ vẫn báo tổng cung 21 tỷ, cho thấy token được gửi tới một địa chỉ chết chứ không bị hợp đồng xóa đi. Để dễ hình dung, 70 triệu chỉ khoảng 0,3% của 21,32 tỷ IOST phát hành cho 3.0. Giá tăng khoảng gấp ba vào ngày hôm sau rồi trả lại toàn bộ chỉ trong vài ngày. Tài liệu IOST 3.0 còn mô tả đốt MEV, đốt hệ sinh thái và đốt theo quý do DAO bỏ phiếu, dự kiến khoảng 8 triệu USD mỗi năm vào cuối 2025. Với mức sử dụng Layer 2 gần như bằng không, chúng tôi không tìm thấy gì ủng hộ dự báo đó.

Ví nắm giữ nhiều nhất: IOST tập trung đến mức nào?

Bảng xếp hạng L1 trên IOSTSCAN cho thấy khoảng 641.700 tài khoản đang giữ IOST, nhưng quyền sở hữu tập trung rất cao. Khi chúng tôi kiểm tra, top 10 tài khoản nắm khoảng 72% nguồn cung L1. Top 20 nắm khoảng 82%, top 50 khoảng 93% và top 100 gần 97%. Nghe thì đáng lo, nhưng phần lớn các tài khoản đầu bảng là ví lưu ký của sàn, giữ coin cho rất nhiều khách hàng cùng lúc.

Tài khoản đơn lẻ lớn nhất là dunamuiost, với khoảng 9,7 tỷ IOST, tức khoảng 30% nguồn cung L1. Cái tên chỉ thẳng tới Dunamu, công ty vận hành sàn Upbit của Hàn Quốc. Rất có thể đây là tài khoản lưu ký của Upbit cho lượng IOST mà người dùng sàn này nắm giữ, không phải kho riêng của một cá nhân. Điều đó khớp với những gì chúng tôi biết về thị trường: Upbit có thị trường KRW từ năm 2018 và là một trong hai nơi giao dịch IOST lớn nhất. Nói cách khác, một phần lớn IOST thuộc về nhà đầu tư nhỏ lẻ Hàn Quốc thông qua một sàn duy nhất. Xem trang IOST tại Hàn Quốc và bài đánh giá Upbit để hiểu thêm phía câu chuyện này.

Một sàn, gần một phần ba chuỗi

Tài khoản dunamuiost gắn với công ty vận hành Upbit đang giữ khoảng 30% IOST trên L1 thay cho người dùng của sàn.

Tài khoản lớn thứ hai là dấu hỏi lớn. how9keb7u giữ khoảng 8,1 tỷ IOST, chừng 25% nguồn cung L1, và không có nhãn công khai nào. Chúng tôi không xác định được chủ sở hữu. Tiếp theo là vài tài khoản trông giống ví sàn hoặc hạ tầng: swap_total, nhiều khả năng là kho dự trữ của bridge; iost_ok115, có thể là OKX; gateiohot, được gắn nhãn là Gate; và một nhóm tài khoản bkiost0x có lẽ thuộc Bitkub. Những nhãn này suy ra từ tên tài khoản, không phải công bố đã được xác nhận.

Có hai bài học thực tế. Thứ nhất, lưu ký trên sàn không đồng nghĩa với phi tập trung. Nếu một sàn khóa rút hoặc thay đổi niêm yết, một phần lớn nguồn cung bị ảnh hưởng ngay lập tức. Thứ hai, con cá voi không nhãn là một ẩn số thật sự. Đó có thể là một quỹ, một ví liên quan đến quỹ IOST hoặc một đơn vị lưu ký khác. Chúng tôi không kiểm tra được mức độ tập trung của IOST BEP-20 trên BNB Chain, nên bức tranh này chỉ áp dụng cho L1. Bạn có thể tự tra bất kỳ tài khoản nào trên IOST explorer, và bài IOST có an toàn không đặt yếu tố tập trung cạnh các dấu hiệu rủi ro khác.